Saturday, February 16, 2013

"I Deliver Myself Entirely to Them"

When evening has come, I return to my house and go into my study. At the door I take off my clothes of the day, covered with mud and mire, and I put on my regal and courtly garments; and decently reclothed, I enter the an­cient courts of ancient men, where, received by them lovingly, I feed on the food that alone is mine and that I was born for. There I am not ashamed to speak with them and to ask them the reason for their actions; and they in their humanity reply to me. And for the space of four hours I feel no boredom, I forget every pain, I do not fear poverty, death does not frighten me. I deliver myself entirely to them.
Niccolo Machiavelli's letter to Francesco Vettori, December 10, 1513

Monday, February 04, 2013

Tvvхийн Mөрөөр

Хожим Лхамсүрэн өөрийн дурсамжид ""Цэдэнбалыг [Нью-Йорк руу] хэн явуулах гээд байгаа юм. Зөвлөлтийн элчин сайд тэгээд байгаа юм уу?" гэсэн асуултыг Маршал надад тавьж байсан юм" гэснээс нь үзэхэд бүрэлдэхүүний талаар, ялангуяа тэргүүний талаар манай удирдлага санал нэгтэй байгаагүй бололтой гэсэн сэтгэгдэл надад төрдөг юм.
Урианхан Б. Жаргалсайхан, "Алаг Жарны Бодрол," 160-р тал
[Нью Йорк орох замаараа] Парист түр саатах зуураа тэнд олон улсын хуралд оролцож байсан ЗХУ-ын ГЯЯ-ны сайд В. Молотовтой уулзаж, ажлынхаа чиг хандлагын талаар зөвлөлджээ. Энэхүү уулзалтын талаар яамны архивт үлдсэн нэгэн ярианы тэмдэглэлд дурдсаныг иш татвал:

"Цэдэнбал: Олон төлөөлөгч хүмүүстэй уулзах шаардлагагүй гэж бодож байна.

Молотов: Яалаа гэж. Харин аль болохуйц олон хүмүүс төлөөлөгчидтэй уулзаж улс орноо таниулахыг хичээх хэрэгтэй.

Цэдэнбал: Хөрөнгөтний сурвалжлагчдаас аль болохоор зайлсхийх нь зүйтэй юу?

Молотов: Үгүй дээ. Тэд нартай уулзаж, улс орныхоо талаар болон бодлого байр сууриа тайлбарлаж байх нь чухал.

Цэдэнбал: Би оросоор ярина гэж бодож байна.

Молотов: Та аль болохооор үндэснийхээ хэлээр ярих нь зүйтэй санагдаж байна..." гэх зэргээр зөвлөж байжээ.

Миний үзээгүй архивын өөр нэг тэмдэглэлд юу гэж байсан тухай ахмад дипломатч Ц. Дэмиддагва гуай дуртгалдаа иш татсаныг энд сийрүүлбэл: "Цэдэнбал дарга Молотовоос "НҮБ-ын Аюулгүйн Зөвлөл, Ерөнхий Ассамблей гэж хоёр өөр юу байдаг юм уу?" гэж асууж байснаас үзэхэд тэрээр НҮБ-ын Дүрмийг ч уншаагүй, энэ талаар хайхрамжгүй хандаж байсан нь илт байдаг. Энэ тухай Н. Лхамсүрэнгийн оросоор бичсэн ярианы тэмдэглэл ГЯЯ-ны архивт байсан бөгөөд түүнийг Л. Хашбат, Д. Пүрэвдорж, Б. Ванчиндорж бид жараад оны үед уншиж, Ю. Цэдэнбалын арчаагүй ажлын талаар шивэгнэн ярьж байсан билээ. Гэтэл тэр тэмдэглэл одоо байхгүй болсон нь "даргын нэр хүндэд харш" гэж үзсэн Ю. Цэдэнбалын тагнуулууд авч устгасан болов уу" гэжээ.
И. Очирбал, "Дипломат Өвөөгийн Дурсамж," 104-р тал
1940-өөд оны эцсээр Монгол улс НҮБ-ийн гишүүн болох асуудал их яригддаг болсон юм. Ерөнхий сайд, маршал Х.Чойбалсан энэ асуудалд онцгой ач холбогдол өгч байсан юм. Хар залуугаасаа Монголын төлөө өөрөөсөө хамаарах болон хамаарахгүй бүхнийг хийж, үхэхээс бусдыг үзсэн түүнд Монгол улс НҮБ-ийн гишүүн болох нь нэг насны мөрөөдлийн биелэл нь ч байсан байж магадгүй. Ингээд Х.Чойбалсан 1947 онд энэ асуудлыг шийдүүлэхээр Ю.Цэдэнбалыг Нью-Йорк руу илгээсэн юм. Ю.Цэдэнбал тэнд очоод НҮБ-ын чуулганд нэг удаа үг хэлснийг эс тооцвол юу ч хийгээгүй буцаж ирсэн юм билээ. Бусад орны төлөөлөгчидтэй уулзаж, өөрийн орныг сурталчлах, тэдний дэмжлэгийг авах талаар ямар ч ажил зохиогоогүй байдаг юм. Үүнээс үүдээд Ю.Цэдэнбалд Монгол улсыг НҮБ-ийн гишүүнд элсүүлэх сонирхол ер нь байсан болов уу? гэсэн асуулт төрдөг юм. Нью-Йорк хотод очоод, юу ч хийлгүй, өрөөнөөсөө ч гаралгүй хэдэн өдөр зүгээр суусан түүний хачин үйлдлийг юугаар ч тайлбарлах боломж олддоггүй учир яах ч аргагүй ийм асуулт төрдөг юм.

Гэхдээ түүнээс хойших Ю.Цэдэнбалын үйлдлийг ажиглахад тийм сонирхол түүнд байсан байж магадгүй гэсэн бодол төрүүлдэг ч гэсэн Монгол улс НҮБ-ийн гишүүнээр элсэх асуудал 1962 оныг хүртэл сунжирсан юм. 1962 онд Монгол улс НҮБ-ийн гишүүн болж, Байнгын төлөөлөгчийн газраа ажиллуулж эхэлсэн юм. НҮБ Монгол улсыг гишүүнээрээ элсүүлэн авах шийдвэрээ гаргаж байх тэр үед Ю.Цэдэнбал хөлөө хугалаад, Москва хотод эмнэлэгт хэвтэж байжээ. "Дургүй бол хүчгүй!" гэсэн нэг үг Монголд байдаг юм.
Ц. Лоохуузын дурсамж XX зууны Монголчууд /2/: Социалист Монголын улс төрийн амьдрал, 94-р тал

Saturday, February 02, 2013

Элитэрцэнгvvд

Neg marzan niitlel dotor chas hiisen heden paragraph tsohij yavna:

Нөгөө талд нь харин бас өөр нэг элитүүдийг яръя. Энэ бол гадаадад сургууль төгсөөд, эсвэл амьдарч байгаад ирсэн манайхан. (мэдээж бүгдийг нь хэлээгүй нь ойлгомжтой, нийтлэг төрх яриад байна)

Эд нараас харин тийм манарсан байдал үнэртэнэ. (deep confusion) Яах гээд ч буцаад ирчихсэн юм. Нүднээс нь шууд л ойд төөрсөн хүний харц анзаарагдана. Ам ажил хоёр нь зөрнө. Амаараа бол нэг л их мундаг баатар алс холын харь орноос нутгаа санаж ирээд улсаа хөгжүүлэх гээд байгаа юмаа даа. Ажил дээрээ бол таг. Тэгэж хэлчихээд л шууд цалин агнаад нэг уул уурхайн компанид орж өлөнтөнө.

Ер нь бол эд нар хойшоо сайхан алхаад гэр хороолол дундуураа яваад үзчих хэрэгтэй л дээ. Дэлгүүр хоршоогоор нь ороод, хүн ардтай уулзаад яг ямар улсад ирчихээд байгаагаа ойлгох, бүүр болж өгвөл ухамсарлах хэрэгтэй. Тэгэхгүй сэтгэл нь Америктаа, (даан ч тэнд нь хямрал болчихсон юм шүү дээ, юун ажил олдох) санаа нь энд, яриа нь шоктой - тэгээд нэг хотын төвийн хэдэн баараа хэсч нөгөө л нэг уулздаг өрөөсөн дугуй элитэнцэрүүдтэйгээ цаг өнгөрөөвөл амьдрал ямар харуусалтай вэ. Тэр хойно чинь дэлгүүрт талхыг хэрчмээр нь есийн тосыг (юу гээд байгааг нь мэдэх билүү, наранцэцэгийн тос) нь пенцилины шилээр (бас юу вэ?) зардаг юм ш дээ.
Triangle - U. Ganzorig