Thursday, February 26, 2009

Bad Movie, Worse Review.

Ungursun buten sainii ugluu Berlinale-giin (Berlin International Film Festival) hyamd bilet oldsonii deer Mongoliin tuhai gesen todotgoiltoy baisan tul "The Eagle Hunter's Son" kinog uzeheer Friedrichshain dahi neg jijighen theater ruu yavav. Mongol zangaaraa tsagiig ni tulgaad ochtol tanhim bur bituu huntey. G rating-tey, bas nernees ni bolson uu yasan goltsuu baga surguuliin patsanuud.

Sonin yum shuu, unuu Said-iin "Orientalism" deer gardag shig baruuniihan dorno zug ruu harahaaraa l uursduduu baidagguy neg tiim exotic yumiig haigaad davhiad baidag boltoy. Yalanguya Mongoliin tuhai kino hiiheeree l baruunii niigmiig tolind urvuulaad harj baigaa yum shig bolgochih yum. Kinonii gol sanaa ni bolohoor Bayan-Ulgiin neg Kazakh huu ahtaygaa hamt Ulaanbaatar (kinoniihoor bol "the new world") ruu yavah getel otgon huu ni gal golomtoo sahidag yosoor gertee uldeh bolno. Tud udalguy Chingis zochid buudliin umnu savhin hurem umsuud hajuudaa mototsikl-tay avhuulsan zurgand ni huugiin setgel hudlun Ulaanbaatariin zug alhahaar shiidne. Huu zamdaa hulgain anchidtay taarah buguud tedentey kazakhaar yarihaar uuduus ni unuuh nuhduud ni Mongoloor hariulah yum. Nairuulagch ni anhnaasaa gadaadad gargah zorilgoor hiisen ni ilerhii (kinond togloson huutey kinonii daraa uulztal Mongoloor yaridagguy bolj taarsan - puzzle solved). Huug zamiin turshid aaviih ni araas ni ilgeesen burged dagaj yavah buguud hulgain anchidaas zugtah uyed ni tuuniig avarna. Tsaash dahi zamd ni tsirkiin group taaraldan Ulaanbaatart hurgej ugnu geh bolovch hotod iruut ni shuud boolchlood tsirkiin hashaa tseverluuleed unah yum. Medeej kino l bolson hoino huu tsirkees hairt burgediin hamt zugtana. Ahiigaa haij guiseer Baganuuriin negen uurhaid nurangind daruulchihsan baihad ni olno. Uuriih ni husen huleesen "new world" ni yamarshuuhan bolohiig oilgoson huu nutag ruugaa butsan aaviihaa mergejliig uvluj burgedchin (burgediin anchin? - yu gej nerledeg yum boloo?) bolohoor ergelt butsaltguy shiidseneer kino tugsunu.

Yuruusuu kinonii gol sanaa ni bol unuuh l cliche-nuud: hun baigal hoyoriin huin holboo, ediin zasgiin hugjil ulamjlalt niigmiig herhen sunuuj bui, baruuniihand dutagddag murtuu bidend baidag zuils, blah blah...

Zuraglaliin huvid harin mash sain bolson baisan. Yalanguya Altain uulsiin zurgiig mash goyoor avsan baiv. Daan ch hot gazriin zurgiig avahdaa dandaa evderch suirsen barilguud, ger horoolol, zamiin tugjeeg gargasan baisan ni Ulaanbaatar hotiig medehguy hund bol neleed post-apocalyptic setgegdel turuulmeer :P Nuguu talaasaa Mongolchuudiig kinond durselsen ni denduu shudraga bus, bas haramsmaar bailaa. Uhaandaa Mongold ochij uzeeguy hund bol shuud surug setgegdel turuulmeer. Bi ch sanaa zovsondoo angiinhaa huuhduuded manai Mongol iim bish shuu, bid huniig boolchildogguy, harin ch zochlomtgoy zangaaraa aldartay humuus gegchlen hirendee l hicheev. First impression gegch zuil asar huchtey baidag tul lav l tedgeer nuhduud Mongold ochdogguy l yum bol ter tashaa setgegdel ni mudduu arilahguy baih. Nairuulagchaas ni bi kino tugssunii daraa yagaad ingej buruugaar durselsniig ni asuutal for the sake of the story gej uuriiguu zuvtgusun. Ах, олень...

Ene kino odoo Sweden-d premier hiij baigaa gene... Kinonii talaar delgerenguy medeelliig endees avaaray:

http://www.stromberg-productions.de/page2/page8/index.html
http://www.theeaglehuntersson.com/

Wednesday, February 25, 2009

Huh?

Odoogoos yag 88 jiliin umnuh tsagaan saraar Baron Ungern Hureeg hyataduudaas chuluulsun tuuhtey. Yurdiin uhaanaar bodohul galzuu ch gemeer ene nuhur sonirholtoy ni Mongoliin tuuhiin goldiroliig ter chigt ni uurchilj, ogt uur shine huudsiig neesen yum. Tereer Hureeg chuluulunguutee Bogd Haaniig haan shireend ni dahin zalj Manzushir Hutagt Tserendorjoor tolgoiluulsan zasgiin gazriig emhlen baiguulsan baidag. Harin uuruu bolhoor Bogd Haanii zarilgaar Hoshoi Chin Van tsoloor shagnuulsan. Minii huvid tuuhiin medleg homs bolhoor yag Hureeg chuluulsnuus Sukhbaatariin tsereg 7 sard Hureend orj ireh surgaar zugtah hurtelh neg havriin hugatsaand Baron Ungern chuham yamar erh medeltey, yu hiij baisniig ni sain medehguy baigaa yum. Ali deer neg website deerees Baron Ungern Hureend baih hugatsaandaa buh Bolshevikuud bas yevrey nariig tamlaj, hunuusun gej unshij baisan. Uur medeh zuil alga (yur ni neg zavaaraa Ossendowski-n "Beasts, Men, and Gods"-iig unshya baiz). Yutay ch suuliin uyed shuuguilaad baigaa James Palmer-iin "The Bloody White Baron" nomiin The Economist deerh review deer mani nuhriig Mongoliin suulchiin haan baisan geh yum. Ene The Economist-iin aldaa yu? (tiim bol taminee, The Economist ruu "Dear Sir," gej baigaad zahia bichyee :P) Ali esvel Chingis Haanii hoid dur gej uuriiguu nerledeg baisniig ni tsaaduul ni oilgohguy ingeed bichchihev uu?

A PSYCHOPATHIC Buddhist warrior-king hardly sounds plausible in fiction, let alone in modern history. But the story of Freiherr Roman Nikolai Maximilian von Ungern-Sternberg, an Estonian-raised, ethnically German, tsarist officer, who became the last khan of Mongolia amid the chaos of the Russian civil war, has so many bizarre elements that the reader will soon believe almost anything.




Getel NYTimes-iin review deer bas ingej bichij:
Whites degenerated into warlords, with no realistic chance of turning back the Bolshevik tide. Ungern was the weirdest of the White warlords, presenting himself as the heir to Genghis Khan and for a few months holding the reins of power in Mongolia. He governed by terror.
Medeej hereg tur zasgiig emhlen baiguulsnii huvid nuhur iheehen erh medeltey l baisan baij taaraa. Gehdee bur uchirguy Mongoliig zahirah hemjeend hurtel baisan gej uu? Ene talaar meddeg hun baival medlegeesee huvaaltsaach...

Saturday, February 21, 2009

That and This

Eureka! This is how we're gonna fight with the financial crisis - Хямралыг Давах Эдийн Засгийн Онол.

Addendum: "Keynes offers us the best way to think about the financial crisis" by Martin Wolf

Greenspan backs bank nationalisation

In an interview, Mr Greenspan, who for decades was regarded as the high priest of laisser-faire capitalism, said nationalisation could be the least bad option left for policymakers.

”It may be necessary to temporarily nationalise some banks in order to facilitate a swift and orderly restructuring,” he said. “I understand that once in a hundred years this is what you do.”

"The Hangover Theory" by Krugman
A few weeks ago, a journalist devoted a substantial part of a profile of yours truly to my failure to pay due attention to the "Austrian theory" of the business cycle—a theory that I regard as being about as worthy of serious study as the phlogiston theory of fire. Oh well. But the incident set me thinking—not so much about that particular theory as about the general worldview behind it. Call it the overinvestment theory of recessions, or "liquidationism," or just call it the "hangover theory." It is the idea that slumps are the price we pay for booms, that the suffering the economy experiences during a recession is a necessary punishment for the excesses of the previous expansion.

Friday, February 20, 2009

This and That

Unuudur Slate.com deer Farhod Manjoo-giin (ene nuhriin tech column-uud sain) "How To Go to Harvard for Free" gesen niitlel garch. Nad shig online lecture enthusiast bol (ene blogiin baruun dood buland uuriinhuu durtay online lecture-uud buhii web site-uudiin link-iig tavidag bolood udaj baigaa) uuniig unshaaray. Internet-d suuldee bur uchir ni oldohoo baisan olon lecture-uudiin talaar yurunhiid ni bagtsalsan ih davguy niitlel bolj. Minii huvid hamgiin suuld ihed durlasan lecture gevel dunguj hedhen honogiin umnu Deutsche Bank-iin Financial Economics Award hurtsen Yale-iin Robert Schiller-iin Financial Markets baina. Yalanguya ter hamgiin suuld unshsan Larry Summers-iin hoyor lecture asar taalagdav. Tuunees gadna Cambridge-iin Darwin Lectures 2008-iig sonsohiig sanal bolgoyo. Yalanguya Oliver Letwin-ii "Serendipity in Political Life" bolon Simon Winchester-iin "The Unanticipated Pleasures of the Writing Life" gesen hoyor lecture-iig zaaval sonsooroy. Neeree Simon Winchester gesnees sayhan ene nuhur Joseph Needham-iin talaar nom bichij (ene talaar lecture deeree halit duridana, bas Eric Hobsbawm-iin review-iig unshaaray). Sonirhson humuus ni unshina biz dee. Zavtay bol bas BBC4 deer garsan The Needham Question-iig sonsooroy.

Neeree uchigdur shunu Timothy Garton Ash, Nobel laureate Wole Soyinka hoyoriin 1989 onii talaarh dursamj bolon ur nuluunii talaar unshsan lecture-d suusan. Hervee zav garval ene talaar bichnee. Yur ni 20-r zuunii tuuh sonirhdog humuus Communism-iin suulchiin udruudiig mash gyarhaigaar harj (uuruu ch zohih hemjeegeer uil yavdliin dund ni baisan), tuuhen holboosiig ni mash mundagaar gargaj irdeg Timothy Garton Ash-iin nomuudiig recommend hiiye. Nuhur uul ni huuchin New York Review of Books deer tasarhai niitleluud bichdeg baisan yum. Suuliin uyed baisan boltoy (odoogiin The Guardian deerh niitleluud ni neg ih taalagddagguy yum). + TGA on the term "Liberalism"

Beacon of Liberty Amid Depression - quite interesting!

Some fun stuff: Christopher Hitchens on Booze + PaperCut on Kingsley Amis' "Everyday Drinking" + The New Yorker: A Few Too Many
Is there any hope for the hung over?


Gesnees odoo Egypt-d elchin bolson D. Bayarkhuugiin arhinii talaar bichsen neg marzan niitlel baidag yum. Internet-d haigaad olsonguy tul end huulj tavilaa:

Архи ба Хvний Нийгэм
Архи нас уртасгана

Монголоор “архи” гэж нэрлэдэг гашуун усыг арабаар “арак”, туркээр “раки” гэх ба угтаа гарал нь нэг, чухам хэн нь хэнээсээ авч нэршvvлснийг тайлсан нь vгvй. Эртний дэлхийд чухам хэзээ, хэн гэгч, ямар зорилгоор архи бий болгочихсныг ч заасан, дурдсан археологийн ба тvvх бичлэгийн олдворыг хараахан олоогvй байна. Хvй нэгдлийн vед яадаг байсныг мэдэхгvй, лав боолт нийгэм vvсэхэд архи єргєн хэрэглэж найрлаж байсан тухай бичсэн нь зєндєє. Монголчуудын хувьд “Нууц товчоо”-ноос “бор дарс”-ны тухай бишгvй мэдээлэл авч болно. Ємнє нь байсан ч байх.

Архийг гол тєлєв жимснээс гарган авч байсан бол монголчууд сvvнээс гарган авч байснаараа ялгаатай. Гэтэл эртний Хятадад цагаан будаанаас маш хvчтэй тансаг архи гарган авч байсан нь эдvгээ хvртэл залгамжлагдаж ирсэн. Эртний хуанди нар “Маотай” хэмээх тансаг ундааг хэрэглэж байснаас хятад архины алдар суу тvvхээ эхэлжээ. Гуйжоу мужийн “Маотайжин” хэмээх худгийн усаар нэрдэг энэ архи эдvгээ дэлхийн хамгийн сайхан умдааны нэг болжээ. Солонгост “сожу” хэмээх цагаан будааны архийг лав 5000 жил хэрэглэж байна. Цаашлаад Японы арлууд руу очвол цагаан будааны “саке” хэмээх тансаг умдаан бий. Ємнєшєє Вьетнамд ардын уламжлалт “гvглv” хэмээх архи олон тєрлийн євчнийг анагааж насыг уртасгадаг хэмээн тахигдаж, тvvнийг нэрдэггvй айл єрх байхгvй, уудаггvй эр хvн гэж Вьетнамд vгvй юм.

Хэдийгээр исламын шашин архийг цээрлэдэг гэх боловч арабчуудын “арак” хэмээх гашуун эхvvн хvрэн ус хаа сайгvй гvйлгээтэй. Арабын шейхууд дэлхийн хамгийн алдартай архи умдааныг захин авчруулж гэртээ тансагладаг бол арабын хотуудад хар зах дээр орос водка, шотланд вискийн далд бизнес цэцэглэж байх бололтой.

Эдvгээ манайханд єргєн тархсан архи умдааны талаар товчхон тvvх єгvvлж, зєвлєлгєє єгєхийг зєвшєєрнє vv. Монголчууд 4000 жилийн тvvхэндээ одоогийнх шиг ийм их “архичин” явсангvй. Манжийн дарлалд 200 жил явах vед манай ноёд хятад мэглvvний амтанд орж, харин харц ардууд тараг эсгэж нэрсэн бор дарсаа хvртэж явж. Ардын хувьсгалаас хойш монголчууд архи, архидахыг орос ах нараасаа сурч авчээ. 1930-аад онд монголчуудын гени орос водка, орос спиртэд нэвчиж эхлээд 1960-аад он гэхэд тєрхєє олжээ. Водка-ны монгол хуулбар архинууд тєрєл тєрлєєрєє аймаг аймгаараа бий болж улсад оруулдаг орлогын хэмжээ ч тэр vед тогтжээ. Социализмын vед СССР-ийн тусламжаар архи, пиво, ундааны vйлдвэр (АПУ) Улаанбаатарт байгуулагдсан нь тухайн цагтаа найрамдлын том бэлгэ тэмдэг болж явснаа эдvгээ хоцрогдлын бэлгэдэг болсныг хувьчилж авсан хэсэг хvмvvс нь энэ жилээс бvрэн шинэчлэв. Уг нь социалист Чехословакийн тусламжаар тэр vйлдвэрийг нь байгуулуулчихсан бол ингэж нэмэлт хєрєнгє зарахгvй байсан юм. Тэр тал дээр тэр vеийн удирдагчид маань алдсан бололтой.

Архины дээд гэж юу болох тухай бидний тєсєєлєл маань их хєгийн. “Цэвэр цагаан” гэж одоо ч ярьсаар, єнгєтэйг нь муу гэх. Монгол хvний биед архийг задалдаг гурван фермент байдаг дэлхийн дээд vзvvлэлт гэж анагаах ухаан тогтоожээ. Европынхонд тэр нь 1 юмуу сайндаа л 2 байдаг гэнэ. Ингэснээр монголчуудын архи даах (хордох) чадвар аль vндэстнээс давуу. Монгол хvн тусгай тєрсєндєє бус байгаль цаг агаарын (хахир хатуу, хуурай, єндєрлєг) хvчин зvйл нь нєлєєлсєн хэрэг.

1990 оны сvvлчээс монголчуудад танил болсон виски ч анхлан цагаан байсан. Шотландчууд улаан буудайнаас гаргаж авсан архиа олон зуун жилээр хэрэглэж ирж. Гэтэл Америк нээгдэж тийшээ виски зєєвєрлєдєг болжээ. Тэр vед далбаат онгоцоор хэдэн сараар ч явдаг vе. Нэгэн аяллын дараа Америкт очоод торхоо нээтэл цагаан єнгє нь хvрэн болчихсон, амт нь ч сайжирсан байж. Торхыг хийхдээ холтосыг нь дотогш харуулснаас холтосны єнгє вискиндээ шингэж эдvгээгийн виски бий болжээ. Одоо хvн тєрєлхтєн 200 гаруй тєрлийн виски хэрэглэж байна. Уг нь Шотландаас vvсэлтэй, нийт Британи даяар тархаад, улмаар Ирланд, Америк (Кентукки бурбон), Канад, Энэтхэг, Япон гэхчлэн виски дэлхийгээр тархаж, одоо Монголд, тэгэх тусмаа Тєв аймагт хvртэл виски vйлдвэрлэдэг болсон нь vнэхээр тархаж чадсаных.

Англи, шотлант, ирландчууд vнэхээр архины vйлдвэрлэлийн нээлтээр дэлхийг хошуучилжээ. Арлын чийглэг, манантай орчинд далайн тээвэрчдэд зориулан виски, жин, арвайны стоут ундаа (хар пиво) гэхчлэн. Гэхдээ тэд эрvvл мэндийн зорилгоор тогтмол (єдєр бvр) хэрэглэж хэвшсэнээс бус орос, монголчууд шиг согтуурах зорилгыг гол болгохгvй. Ла Маншаар наашаа Европ руу хил алхвал архины тєрєл єєрчлєгдєж байна. Францын баруун, хойд нутгаар коньяк, брэнди, шампаан, уршаагаа вино, эдгээр нь францчуудын олон зууны уламжлалт идээ ундаа нь, мєн л эрvvл мэндийн зорилгоор єдєр бvр бага доозоор хэрэглэж ирсэн. Испанид вино, ликёр, Португалд портвейн, Италид вино, вермут (чинзано), Бельги, Герман, Холланд, Австрид нэлэнхvйдээ пиво, тэгснээ Чех хvрмэгц Европын архины бvсийн хагалбар залгаж байна. Чехэд пиво, Словакт вино, Унгарт вино, Балкан ба Кавказ тэр чигтээ вино, хойшоо Польш хvрмэгц водка, умаршаа Скандинавын хvйтэн нутагт водка, славянчууд бvгд водка, самагон гэхчлэн vvсэл ба хэрэглээний тvvхийг дурдаж болно. Энэхvv дагналт дэлхийгээр нэг тарсан.

Анхлан испаничууд Америкийн индиан нарт гашуун ус амсуулж согтоохын жаргал эдлvvлсэн нь “галт ус” хэмээн алдаршсан бол индиан нар хvн тєрєлхтєнд тамхи гээч ид шидтэй утааг бэлэглэв. Оросын цагаан хаан газар зvйн их нээлтvvдээ хялбар vнээр хийж чадаагvй тул Тєв Ази, Сибирь, Камчатка, Чукотка руу водкаг нэвтрvvлж тайгийнхан ба талынхныг буулгаж авсан, энэ нь 150 жилийн цєхрєлтгvй хєдєлмєр юмсанжээ. Англичууд ч мєн ийм аргаар Энэтхэгийг авсан ба тэр их халуун, халууны элдэв євчинг єєрсдєє вискинийхээ ид шидээр гэтлэн давсан гэдэг.

Манайхны “найрка” гэгч дээр арай ярьж болохгvй байх. Албан ёсны шошго хаягтай архи, вино, пивоны тухайд “багадуулбал эм, ихдvvлбэл хор” гэдэг зарчмаар хэрэглэхийг гадныхан зєвлєх юм билээ. Гэхдээ бvр, єдєр болгон єдєр оройн хоолон дээрээ заавал хэрэглэж бай гэж зєвлєхийг нь яана. Виски нь бууны шархыг хvртэл эдгээдэг тухай бичсэн нь бий. Британийн ба дэлхийн нэртэй улс тєрч В.Чєрчилль цэл залуугаасаа єдєр бvр виски ууж, навчин тамхи амнаасаа салгаагvй, гэтэл ганц ч удаа гимнастик хийж vзээгvй явсаар 90 хол давсан. Дэлхийд хамгийн урт насалсан буурал Кавказын уулын тагт лав 120 жил вино ууж мєнхрєх дєхєж байв.

Хятадууд хоолондоо олон тєрлийн вино, пиво хольж амталдаг ба дорно дахиныхны хvнсний дэлгvvрvvдэд уух зориулалтаар бус хоол амтлах зориулалтын архи вино бишгvй нэг бий. Дорно дахинд (хятад, япон, солонгос) эрчvvд оройн хоолноосоо ємнє гайгvй сайн дєрєє чангалж аваад хоолоо зооглох нь шингэц талаасаа эм. Энэтхэгт эрчvvд оройн хоолноосоо цагийн ємнєєс мєс ус сода-гаар шингэлсэн виски шимж эхэлдэг гэхчлэн бичээд байвал архи нь заавал муу нэртэй луу данстай эд биш гэнэ шvv.

Current Album: Mogwai - Rock Action

Friday, February 13, 2009

Darwin!

Favourite gobbets on evolution:

"We admit that we are like apes, but we seldom realise that we are apes."
Richard Dawkins

Then the Bishop rose, and in a light scoffing tone, florid and he assured us there was nothing in the idea of evolution; rock-pigeons were what rock-pigeons had always been. Then, turning to his antagonist with a smiling insolence, he begged to know, was it through his grandfather or his grandmother that he claimed his descent from a monkey? On this Mr Huxley slowly and deliberately arose. A slight tall figure stern and pale, very quiet and very grave, he stood before us, and spoke those tremendous words - words which no one seems sure of now, nor I think, could remember just after they were spoken, for their meaning took away our breath, though it left us in no doubt as to what it was. He was not ashamed to have a monkey for his ancestor; but he would be ashamed to be connected with a man who used great gifts to obscure the truth.
from the famous 1860 Oxford evolution debate

Addendum:
Before the “Origin,” similarities and differences between species were mere curiosities; questions as to why a certain plant is succulent like a cactus or deciduous like a maple could be answered only, “Because.” Biology itself was nothing more than a vast exercise in catalog and description. After the “Origin,” all organisms became connected, part of the same, profoundly ancient, family tree. Similarities and differences became comprehensible and explicable. In short, Darwin gave us a framework for asking questions about the natural world, and about ourselves.
"The Origin of Darwin" by Olivia Judson (NYTimes deerh tuunii The Wild Side blog-iig recommend hiiye; an another reason to follow her blog - she's hot! :P)

Natural selection's explanatory power is not just about life on this planet: it is the only theory so far suggested that could, even in principle, explain life on any planet. If life exists elsewhere in the universe - and my tentative bet is that it does - some version of evolution by natural selection will almost certainly turn out to underlie its existence. Darwin's theory works equally well no matter how strange and alien and weird that extraterrestrial life may be - and my tentative bet is that it will be weird beyond imagining.
"Why Darwin matters" by Richard Dawkins (wanna read God Delusion!)

The idea of evolution by natural selection is not hard to grasp. It just requires connecting some uncontentious propositions. These are that organisms vary from one another, even within a species, and that new variation can arise from time to time; that some of this variation is passed from parent to offspring; and that more individuals are born than can exist in the available space (or be sustained by the available resources). The consequence is what Darwin described in his book as a “struggle for existence”. The weakest are eliminated in this struggle. The fit survive. The survivors pass on their traits to their offspring. Over enough time, this differential transmission of characters will lead to the formation of a new species.
"Unfinished business: Charles Darwin’s ideas have spread widely, but his revolution is not yet complete" from The Economist - quite comprehensive article, must read!

On Darwin’s ‘On the Origin of Species’ interactive graphic from NYTimes
Charles Darwin page on The Guardian (don't forget to check out Damien Hirst's cover art for the anniversary edition of "On the Origin of Species")

Song of the Day: Enrico Caruso - Mia Piccirella

Monday, February 09, 2009

Ах, Олень! (Oh, Dear!)

Монголбанкны ерөнхийлөгч Л.Пүрэвдорж:

Сурвалжлагч: Санхүүгийн хямралын ийм онцгой орчинд Төвбанкны ерөнхийлөгч бол хамгийн сонирхолтой субьект шүү дээ. Та тэгээд сар шахуу хэвлэлийнхнээс зугтсан хэрэг үү?

Л.Пүрэвдорж: Төвбанкны ерөнхийлөгч бол аль болох цөөн дуугарч байх ёстой. Аль ч улсад ийм байдаг. Энэ нь хэвлэлээс, ил тод байдлаас зугтаж байгаа хэрэг ерөөсөө биш юм. Төвбанкны ерөнхийлөгчийн хийсэн мэдэгдэл, хэвлэлээр хэлсэн үг, байр суурь улс орны эдийн засгийг ямар нэгэн хэмжээгээр хөдөлгөж мэдээлэл дохиолол болдог учраас тэр юм.
Chairman of the Federal Reserve, Ben Bernanke:
[...] as public servants whose decisions affect the lives of every citizen, central bankers have a responsibility to provide the public as much explanation of those decisions as possible, so long as doing so does not compromise the decisionmaking process itself. A more open policymaking process is also likely to lead to better policy decisions, because engagement with an informed public provides central bankers with useful feedback in the form of outside views and analyses. Beyond the basic rationales of democratic accountability and engagement with the public, however, open and clear communication by the policy committee [...] makes monetary policy more effective

Addendum: "A Crash Course for Central Bankers" by Ben Bernanke + "Anatomy of a Meltdown: Bernanke and the financial crisis"
Song of the Day: Nico Muhly - Who Was She? (The Reader OST)

Thursday, February 05, 2009

Currency Devaluation?

Unuu ugluu Kazakhstan-ii zasgiin gazar currency devaluation hiilee. Minii medeh neleed heden humuus Tenge-giin (KZ-iin mungun temdegt) hadgalamjind baisan munguniihuu barag 20 garan huviig aldsan baina (hamt surdag Kazakh nuhur bur 300 euro aldsan geed unuudurjin hun amitantay duugarsanguy). Gehdee uuntey zeregtseed Kazakhstan-ii uul uurhain companiudiin huvitsaa London Stock Exchange deer suga uschee.

Neg sonirhol tataj bui asuudal bol iimerhuu zuil Mongold boloh bolomj bii yu? Hervee bolloo gej bodohod hend iim ashig sonirhol baih ve? Udruus udurt unaj bui rouble bidend yamar baidlaar nuluuluh ve? Nadad Mongoliin bank sanhuugiin talaar yamar ch medleg alga. Gadarladag humuus ni medeh zuilseesee huvaaltsaach...

Addendum: Currency Devaluation and Revaluation from NY Fed

Monday, February 02, 2009

Sunday morning, praise the dawning

German dahi Mongoliin Elchin Saidiin Yamnii hamgiin chuhal ajluudiin neg ni niseh buudlaas hun tosch avah gesen marzan yaria bii. Anh sonsohod jaahan buhimdmaar. Gehdee sain bodood uzvel ene ni Berlin hot Ulaanbaatartay shuud nislegeer holbogddog gedeg utgaaraa Mongoloos Baruun Europe ruu ajlaar yavj bui alban tushaaltnuudiin damjin unguruh tseg boldogtoy holbootoy. Nuguu talaaraa ene ni Baruun Europe dahi Mongolchuud hamgiin olnoor suurishsan uls boldgoos uudeltey. Lav l elchin said T. Galbaatar guayn helsneer Germand niitdee 3000 orchim Mongolchuud baidag gene (huuli busaar Schengen-ii busad ulsuudaar damjin orj irsen humuusteygee negtgevel bur ih too garah biz). Iinhuu German oron Mongoliin huvid chuhal ach holbogdoltoyn ilerhiilel bolj ungursun buten saind yurunhiilugch Enkhbayar World Economic Forum-d oroltsood butsah zamdaa Berlin deh elchin saidiin yamand tur saatan end baidag irgedteygee uulzalt hiilee.

Enkhbayariin huvid flight transfer hiih hedhen tsagaa ashiglaad end suudag Mongolchuudtaygaa uulzya geed irj baigaa ni saishaaltay. Elchin saidiin yamnaas ch uil ajillagaag haritsanguy sain zohitsuulsan ni haragdsan (gehdee ene uulzaltiin talaar yamniihan uursdiihuu web huudas deer neg ch medeelel taviaguy ba interneteer neg ch zar taraagdaaguy, tsever amaas am damjsan medeelliin muruur humuus tsuglatsgaasan baiv). Harin irsen humuusiin huvid medeej ihenh ni eh ornoosoo garaad nileed udatsgaasnii deer ulsiinhaa yurunhiilugchiin baraag harah zavshaan tohioldsond neleed setgel dogdoltsgooson ni ilt ajiglagdaj bailaa.

Enkhbayar Mongolchuudtaygaa uulzah uulzaltdaa ontsgoilon altan tovchtoy, double breasted blazer umssun baiv. Uugeeree tereer image-ee nambatay, tushig tulguurtay turiin terguun baidlaar haragduulah gesen ni ilerhii. Mongolchuudiin ulamjlalt setgelgeeg ashiglaj chadsan tuunii imagemaker neleed uhaan siilj bui ni endees tod haragdana (minii oilgosnoor enehuu image burduuleh uurgiig ni gadaad bodlogiin zuvluh gadaad yamnii turiin nariin bichgiin darga D. Tsogtbaatar hariutsdag bololtoy). Nuguu talaaraa tuunii iinhuu image-ee huchteygeer burduuleh gej oroldoj bui ni yuruusuu irj bui yurunhiilugchiin songuulitay shuud holbootoy.

Enkhbayar Davos-iin uulzalt, niigmiin baidal, ediin zasgiin hyamraliig orduudaa ashiglasnaar herhen davan garch boloh zereg tovchhon (mash tovchhon!) medeelel hiisnii daraa humuusiin asuultad hariulah zamaar uulzaltiig urgeljluuleheer bolov. Manaihan l bolson hoino hamgiin ehnii nuhur erguulj toiruulsaar barag 5 minut asuult asuuv. Yag yu asuusniig ni sain oilgooguy, lav l Mongold suun buteegdehuunii talaar yarih shig bolson (bodvol Suu Company-tay holbootoy duulianii talaar boltoy). Tegsnee baahan too barimt ishleed unasan - hed dahin ussun yumnii heden huviin yamar yum ni heden udaa yagaad yasan ch genev. Harin negent asuultad hariulahaasaa iluu uuriiguu surtalchlah zorilgo aguulsan yurunhiilugch maani unuuh nuhriin sunjirsan asuultiig yurunhiid ni gantshan "hariutslaga" gedeg ugend bagtaaj hariullaa. Davos-t ochson chini tsaaduul ni yuruusuu hariutslagaguy baihguy bol bolohguy gej yarij baina, bi ch gesen hariutslagiin talaar dandaa yaridag, tsaashdaa ene talaar hiih yum ihiig tuluvlusun baigaa gev (za baiz hed honogiin umnu hen iim sedevtey speech unshaad bailaa?). Tegsnee genet nuhur haduuraad "ene manai lam nar yur ni ih hariutslagaguy bainaa" gedeg yum baina. Christian-uud niigmiin emzeg hesgiihend tuslah zamaar Mongold nuluulluu togtooj baina, harin manai lam nar neg uruunduu shigdeed Mongoliig hariin shashind jivuullee uhaanii yum yariv. Tegeed gadaadad undesniihee shashing tatvaraas chuluuluh zamaar hohuulen demjdeg turshlaga bii, manaih bas tegeh heregtey gej bodvol ireh songuuliin muriin hutulburiihuu zah zuhaas tsuhuilgav. Unuuh suutey holbootoy asuultiin hariult maani iimerhuu baidlaar urgeljilseer tsaashaagaa bur daamjran Queen Elizabeth-iin ach huu Peter Phillips-iin shine Canadian ehner ni Roman Catholic baisniig ni ezen haanii ger bul shaardaj baigaad Anglicanism ruu oruulsan, tegeed ene ni manaid turiin zugees shashnaa avrah ulger duurialliig uzuuleh uchirtay; Christ-iin sum Buddiinhiig toogooroo guitsed turuulj buid setgel emzeglej yavdag geh meteer haduurch uguv. Za ene ch duurch getel genet yarianiihaa dunduur "Mongol Ulsiin daraagiin yurunhiilugch Buddiin shashintay baih yostoy" geed avaad hayav. Unuu undsen huuli ene ter yu bolson be? Uneheer Enkhbayar tsaashdaa shashin turiig hoslon barigch negen bolohiig muruuduud baina uu?

Za tegeed tsaashaagaa zarim neg nuhduud uursdiihuu sumiin (?!) dund surguuliudad tulgarch bui berhsheeluudiin talaar yarisan bol zarim neg ni asuult asuuh neriidleer microphone avan uursdiihuu hiideg ajiltaygaa holbootoy taniltsuulga, urgudul, huseltee ulamjlah geh meteer uulzalt undurluv. End yurunhiiduu ajiglagdsan neg zuil bol manaihan yuruusuu oligtoy yarij chadahguy yum. Asuuj baigaa hun ni deven delhiin yum hamaj shimeed l, asuult asuugaad baigaa yum uu ali esvel uuriihuu asuusan asuultad ter dor ni hariu uguud baigaa yum uu buu med, uyangaluulaad l yariad baina yariad baina. Tegeed unuu hariulj baigaa Enkhbayar ni ch gej bas l haa hamaaguy yum holij soliod l, unuu asuusan asuultaas ni bur tusuuruud yavchihna. Yur ni bol ali ali taldaa asuultaa oilgomjtoy engiineer tavidag, tegeed tuund ni mash tovchhon, onovchtoy hariuldag bolmoor.

Tovchhondoo helehed Enkhbayariin huvid undsen huuliin "yurunhiilugch bol turiin terguun, Mongoliin ard tumnii ev negdliig ilerhiilegch mun" gedeg uguulberiig bur ogt uur tuvshind avaachin uuriiguu Mongolchuudiin identity-g todorhoilogch negneer surtalchlahaar shiidsen boltoy. Neg bodliin zuv yum hiigeed baigaa yum shig murtuu nuguu talaaraa Mongoliin ard tumniig ulam bur hagaralduulah undsiig ni taviad baigaa yum shig...

Buten sainii ugluu neg iimerhuu ungurluu. Theme song: The Velvet Underground - Sunday Morning

Huuhded eeltey yurunhiilugch...

Addendum: An Interview with the Mongolian ambassador Galbaatar Tuvdendorj

from BBC "Wrestling and faith in Mongolia"
Puje Chinggis claims the future is Christian. Buddhism told people they must suffer well and earn a better future life.

He said Mongolians, crushed by economic and social chaos, preferred the Christian acceptance of their inherent badness.

Puje insists that hope is the ingredient in greatest demand in Mongolia. Christianity, practical and adaptable as it has proved to be, may be one way of providing it.